BİLGİSİZLİĞİN BİLİMİNE NE DENİR?

Hemen baştan söyleyeyim; AGNOTOLOJİ: Bilgisizliğin bilimidir. Bu sütunlarda sadece bugün, Balıkesir GÜNCEL HABER Gazetesi’nde değil 2017 yılından bu yana ARTI HABER ve Balıkesir BİRLİK gazetelerinde defalarca yazdım anlattım ama ‘yine zaruret hasıl olduğundan’ olsa gerek bir kez daha ‘Agnotoloji’ üzerine yazıp anlatacağım…

O yüzden daha yazımın başlığını görür görmez ‘nereden çıktı yahu bu 'AGNOTOLOJİ' demeyin lütfen!..

Dedim ya zaruret hasıl oldu, gerekli gördüm, yazıyorum işte…

Biraz zaman ayırın, lütfedip okursanız eğer, o zaman ne demek istediğimi sanırım anlayacaksınız!..

Agnotoloji; yazımın başlığında da ifade ettiğim üzere 'bilgisizliğin bilimi' demektir. Felsefe ile benim gibi ilgileniyorsanız, ‘Epistemoloji’ yani ‘Bilgi Fesfesesi’ sözcüğünü daha doğrusu kavramını mutlaka duymuş, okumuşsunuzdur.

Epistemoloji; bilginin ne olduğu, nasıl elde edildiği ve sınırlamalarının neler olduğu gibi sorular ile bilginin incelenmesidir. Bu alan, ne bildiğimizi ve neden bildiğimizi tanımlamaya yardımcı olur. Bunun diğer tarafında da bugün yazımın başlığında ifade ettiğim gibi ‘AGNOTOLOJİ’ vardır.

Agnotoloji; eski Yunancadan türetilen bir kelimedir. Agnozis; bilgisizlik, ontoloji; ise ‘varlık felsefesi’ anlamındadır. İkisinin birleşimden oluşan bu kelime ise kısaca ‘bilgisizliğin bilimi’ veya ‘bilgisizlik bilimi’ anlamına gelmektedir.

2000’li yılların başından beri yeri geldiğinde yaygın biçimde kullanılmaya başlanan bu terimi Stanford Üniversitesi’nden düşünsel bilimler tarihçisi Robert Proctor gündelik hale getirerek yaygınlaştırmış yazın hayatına sokmuştur…

Aslına bakarsanız Robert Proctor; yolun başında bazı şirket, kurum ve kuruluşların ‘bir fikri yerleştirmek ya da bir ürünü satmak için, yani siyasi veya ticari bir çıkar elde etmek için kasıtlı olarak kafa karışıklığı yarattığını ve yalan bilgi yaymaya çalıştığını iddia ederek’ yola çıkmış, bu kuramı ortaya atıp geliştirmeye başlamıştır. 1980’li yıllarda ve de özellikle 1990’lı yıllarda aslında ‘köklü bir cehalet döneminde yaşadığımızı ifade eden’ Robert Proctor, aslında ‘bilginin erişilebilir olmasının o bilgiye ulaşıldığı anlamına gelmediğinin’ de altını çizerek vurgulamaya çabalamıştır.

Stanford Üniversitesi Bilim Tarihçisi Robert Proctor; bunu yaparken aynı zamanda bilgisizliğin bilim haline geldiğini yani bir başka deyişle sade biçimde ‘CEHALETİN’ başlangıçta birçok insan bir kavramı veya gerçeği anlamadığı zamanlarda ve ikincil olarak da ticari bir firma veya siyasi bir grup gibi özel çıkar grupları bir konu hakkında kafa karışıklığı yaratmak için çok çalıştıklarında yaygınlaşmaya başladığını keşfetti. 

Bu noktada doğal olarak akıllara şöyle bir soru gelebilir:

Cehalet; gerçekten mutluluk mudur?

Cehaletin yıkıcı sonuçları var mıdır?

Cehalet; günlük yaşamımızda nasıl bir rol oynamaktadır?

Tüm bunlar günümüzde ‘AGNOTOLOJİ’ alanında çalışmalar yapan araştırmacıların yanıt bulmaya çalıştıkları sorulardan bazılarıdır. Günümüz koşullarında yani ‘modern dijital teknoloji çağında’ bilgiye erişebilir olmak, gerçeğe de ulaşıldığı anlamına ne yazık ki gelmiyor, gelemiyor!..

Çünkü; Kimileri toplumsal, kişisel, siyasi ve ticari çıkar elde etmek için, kasıtlı yalan haber ve bilgileri medya yoluyla veya internet üzerinden olabildiğince sınırsız ve ölçüsüz biçimde yayarak çok büyük kafa karışıklığı yol açıyor. Onların asıl amaçları, düşünmeyen, sorgulamayan, gerçeği anlamayan, gerçeği aramayan ‘APTAL’ hatta ‘DANGALAK’ bireylerden oluşan kitlelerin kendilerine empoze edilen yalan, yanlış, saptırılmış, abartılmış haber ve bilgileri ‘DOĞRU’ kabul etmelerini sağlamak ve de o sayede cahil cühela sürüsünün bireylerini yani toplum bilimcilerin tanımladığı şekliyle AGNOTOLOJİ ÜRÜNÜ CAHİLLERİ’ dilediğince yönlendirip kullanmak, aslında gerçek ama argo deyimle ‘BOZUK PARA GİBİ’ harcamaktadır!..

Bu kısa açıklamadan sonra asıl konumuza dönecek olursak, sanırım öncelikle kişisel anlamda görüş ve düşüncelerimi anlatırken özellikle şunu belirtmem gerekiyor. Toplumsal anlamda ‘sosyolojik olarak’ bakıldığında ‘memleketin pür mealinden’ öyle anlaşılıyor ki;

Memleketimizde tam anlamıyla bir çöküş süreci yaşanıyor gibi görünmektedir ama adına AGNOTOLOJİ’ dediğimiz bilgisizlik biliminin içinde yaşadığımız topluma ‘SIRILSIKLAM’ egemen olduğu için bir başka deyişle ‘cahillerin her alanda hüküm sürdüğünden olsa gerek’ medyanın desteğiyle yaratılan ve acımazsızca sürdürülen ‘ters algı operasyonları’ ile bu sözünü ettiğim çöküşün çoğumuz ne yazık ki farkında bile değiliz!..

Siz bakmayın, kimsenin sesinin sedasının çıkmadığına, adeta uyuşturulmuş gibi davrandığına, o bahsettiğim ters algı operasyonlarıyla yaratılan KORKU DAĞLARI’ sayesinde her şeyin daha da kötüye gitmemesi maksadıyla herkes endişe içinde ama vurdumduymaz ve de bencilce davranarak bir şekilde ekmeğinin peşinden gitmekte olduğuna ve dolayısıyla iş, aş derdine düşmüş durum göründüğüne…

Aslında toplumun geniş kitleleri, 'bana dokunmayan yılan bin yaşasın' felsefesiyle aklı tutulmuş durumda o yılanın bırakın kendine dokunmasına, kendini sokmasına, sokunca da zehrini beynine kadar zerk etmesine dahi tepki veremeyecek hale gelmiş durumdadır. Çoğunluğu bu psikoloji içinde bilgisizlikten kaynaklanan ‘BİLİNÇSİZLİK’ yüzünden geniş kitleler kendilerini idare edenlere, aklınca yön vermeye çalışanlara karşı hissedilebilecek oranda yoğunlukta bir tepki veya aleni biçimde muhalefet etmesini beklemek bence çok aşırı saflık hatta salaklık olur, düşüncesindeyim.

Aslında bu kadar yazıp anlattıktan sonra 'Bu gidişe artık dur demenin zamanı gelmiştir’ diyeceğim demesine ama…

Yazımın en başında da ifade ettiğim gibi toplumun öncelikle kitlesel bir sorunundan ivedilikle kurtulması gerekiyor. Benim 'akıl tutulmasının aymazlık hali' diye daha önceki yazılarımda defalarca sözünü ettiğim, bugün 'agnotoloji ürünü cahiller' şeklinde bilimsel anlamda bilimsel kaynaklardan yararlanarak açıklamaya çalıştığım 'kitlesel anlamdaki zihinsel hastalıklar' bu gidişe artık dur deme zamanını sürekli geciktirmektedir!..

Yararlandığım kaynaklar; When critical thinking isn’t enough: to beat information overload, we need to learn ‘critical ignoring. Yayınlanma tarihi:

2 Şubat 2023. Kaynak site: Conversation. Scientists have a word for studying the post-truth world: agnotology. Yayınlanma tarihi: 20 Ocak 2017; Kaynak site: Conversation. The man who studies the spread of ignorance. Yayınlanma tarihi: 6 Ocak 2016; Kaynak site: BBC. Bağlantı